ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 26 ਅਗਸਤ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਉਲਾਨਬਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਟੂ ਕੰਬੈਟ ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਨ (ਯੂ.ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਡੀ.) ਦੇ 17ਵੇਂ ਸੰਮੇਲਨ ਆਫ਼ ਦ ਪਾਰਟੀਜ਼ (ਸੀਓਪੀ-17) ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਫਲ ਬਹਾਲੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂ.ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਡੀ. ਸੀ.ਓ.ਪੀ.-17 ਦੌਰਾਨ 'ਘਾਹ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੇਸਟੋਰਲ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਪੱਧਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਚਰਾਗਾਹ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਵਾਨਾ ਖੇਤਰਾਂ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਥਾਰ ਅਤੇ ਕੱਛ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੋਲਾ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਸ਼ੂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਟਿਕਾਊ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਬਹਾਲੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਤ ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਡਿਗਰੇਡੇਸ਼ਨ ਐਟਲੇਸ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚਰਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੰਗਲਾਤ ਸਰੋਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਓਰਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25,000 ਅਜਿਹੇ ਭਾਈਚਾਰਕ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 600,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਖੇਤਰ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਤਾ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੰਨੀ ਵਰਗੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਘਾਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਥਾਈ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹ ਹੈ।
ਯਾਦਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਮੀ ਬਹਾਲੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਵਿਕਾਸ, ਟਿਕਾਊ ਚਰਾਉਣ, ਚਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਭੂਮੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਵਿੱਤ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਵਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਦੱਖਣੀ ਸਹਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।
ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
