ਕਾਠਮੰਡੂ, 30 ਅਗਸਤ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲ਼-ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਬਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵਹਿ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਲਾਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈਜ਼ਾ, ਦਸਤ, ਸਕ੍ਰਬ ਟਾਈਫਸ, ਰੋਟਾਵਾਇਰਸ, ਟਾਈਫਾਈਡ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਏ ਅਤੇ ਈ, ਲੈਪਟੋਸਪਾਇਰੋਸਿਸ, ਡੇਂਗੂ, ਮਲੇਰੀਆ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਲਾਗ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਲਾਗ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਫੈਲਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਸੀਨੀਅਰ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਪੁਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸਿਹਤ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਨਾ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੜਨ ਅਤੇ ਗਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੇਲੋੜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਫਿਲਹਾਲ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪੁਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੰਬੂਆਂ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮੱਛਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਗ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਜੇਕਰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਾਸ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਸਕ੍ਰਬ ਟਾਈਫਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਪੁਨ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਬੁਖਾਰ, ਦਸਤ, ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀ ਲਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੁਵਾ ਅਤੇ ਨੁਵਾਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਧਾਡਿੰਗ, ਗੋਰਖਾ, ਤਾਨਾਹੁਨ, ਚਿਤਵਾਨ ਅਤੇ ਨਵਲਪਰਾਸੀ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਸੜਨ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਸੁਵਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫੌਜ, ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕੈਂਪ ਇਲਾਜ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਸੁਧਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਸਫਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਸਤ ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵੰਡਣਾ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੁਵਾਕੋਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੇਗਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ, ਬੇਤਰਾਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਲਾਗ ਫੈਲਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਏ।
ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
