ਉਜੈਨ, 04 ਸਤੰਬਰ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਜੈਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤਿਲਕ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੰਚਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਭੰਗ, ਚੰਦਨ, ਭਸਮ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਦਰ ਦਾ ਪਰਿਸਰ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।
ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟੀਮ ਦੇ ਦਿਨ ਤੜਕੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਵੀਰਭੱਦਰਜੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਸਤੀ ਵਾਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਕਾਲ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਰਸਮੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਜਲਭਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਚਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ :
ਪਹਿਲਾਂ, ਗਰਭ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਜਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਚਅੰਮ੍ਰਿਤ (ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ) ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਪੂਰ ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇੱਥੇ, ਨੰਦੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਨੰਦੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਉਸਤਤ ਦੇ ਜਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਲਕ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ :
ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਲਕ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੰਗ, ਚੰਦਨ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਭਸਮ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਚੰਦ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਗਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਮੁਕਟ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੁੰਡਮਾਲਾ, ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਫਲ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਭਸਮ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ :ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਓਮ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਪੂਰ ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਸਮ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ। ਮਹਾਂ ਨਿਰਵਾਣੀ ਅਖਾੜਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਭਸਮ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਾਕਾਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ, ਇਸ ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੰਦੀ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਭਸਮ ਆਰਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹੇ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਜਾਵਟ ਨੇ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ 'ਤੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
04 Sep 2026
