ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, 07 ਜਨਵਰੀ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੁਫੀਆ ਸੇਵਾ, ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ (ਸੀਆਈਏ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਲਡਰਿਕ ਐਮਸ ਦਾ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਜੇਲ੍ਹ (ਕੰਬਰਲੈਂਡ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਕਰੈਕਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੂਸ ਲਈ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਐਮਸ ਨੇ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਏ।

ਯੂਐਸ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਲਡਰਿਕ ਐਮਸ ਨੇ ਸੀਆਈਏ ਵਿੱਚ 31 ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1985 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ 25 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕੰਬਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਕਰੈਕਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਲਈ ਜਾਸੂਸੀ ਕੀਤੀ। ਐਮਸ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਸੀਬੀਐਸ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਸੀਐਨਐਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਸੂਸੀ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਐਮਸ ਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਫੀਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਕਬੂਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਐਮਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਆਈਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਏਜੰਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਮਸ ਨੇ 10 ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਨੌਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

1941 ਵਿੱਚ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਰਿਵਰ ਫਾਲਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਐਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਮਸ 1962 ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1967 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1969 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ ਸੀਆਈਏ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਐਮਸ 1981 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਐਮਸ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੋਸਾਰੀਓ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਮਸ ਨੂੰ ਕਾਊਂਟਰਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ, ਕੇਜੀਬੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਜੀਬੀ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਜਿਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।1994 ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੇਜੀਬੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਬਦਲੇ 20 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ 21 ਫਰਵਰੀ, 1994 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਰਲਿੰਗਟਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਐਮਸ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਸੂਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ। ਐਮਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।

ਤਦ ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਰ. ਜੇਮਜ਼ ਵੂਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਮਸ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਦਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਐਮਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਸੂਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੈਸਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ