ਧਾਰ ਤੋਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ
-ਡਾ. ਮਯੰਕ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਥਲ ਬਾਰੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਅੱਜ ਜੋ ਫੈਸਲਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸਲਿਮ
ਵਾਗਦੇਵੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੱਕ


-ਡਾ. ਮਯੰਕ ਚਤੁਰਵੇਦੀ

ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਥਲ ਬਾਰੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਅੱਜ ਜੋ ਫੈਸਲਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ 16 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ, ਵੀਣਾ ਵਾਦਕ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ, ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਕਮਲ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਬਾਰੇ ਨਿਆਂਇਕ ਫੈਸਲਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ, ਦੇਵੀ ਵਾਗਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਾਦਗਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ।

ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਕਿਤਾਬ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਲਾ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਲਤਾ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਮਝੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ : ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 88 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ, ਸੰਪਰਦਾ ਜਾਂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ-ਤੋਂ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲੀ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਟਕਰਾਅ, ਕੱਟੜਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਗਿਆਨ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਇਸਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਤੀਰਥ : ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰ ਦੀ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਗ ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਾਂ ਵਾਗਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਭੋਜ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਧਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰਹੀ।

ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਪੋਭੂਮੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸ਼ੈਲੀ, ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਸਬੂਤ : ਅੱਜ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਕਮਲ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲ । ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਮੂਲ ਹਿੰਦੂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਬੂਤ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਵਾਗਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਵਿਵਾਦਿਤ ਢਾਂਚੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਹੁਣ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ, ਨਾਲੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੜੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਨਿਮਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ: ਕਿ ਜੋ ਸੱਭਿਅਤਾ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਅੱਜ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਾਰ, ਭੋਜਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦਾ ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲਾ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ


 rajesh pande