ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 03 ਅਗਸਤ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ 4 ਅਗਸਤ, 1956 ਦਾ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਰਿਐਕਟਰ, ਅਪਸਰਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਰਿਐਕਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਡਾ. ਹੋਮੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਭਾ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1954 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਸਥਾਪਨਾ, ਟ੍ਰਾਂਬੇ (ਏਈਈਟੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਰਿਐਕਟਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

15 ਮਾਰਚ, 1955 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੋਜ ਰਿਐਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਸਮੀ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਡਾ. ਭਾਭਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 1 ਮੈਗਾਵਾਟ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਐਕਟਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ।

ਰਿਐਕਟਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਭਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ (ਬੀਏਆਰਸੀ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਬੇ, ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਈੱਧਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਰਿਐਕਟਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੇ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ, ਰਿਐਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ 15 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਸਰਾ ਨੇ 4 ਅਗਸਤ, 1956 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ।

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ :

1666 - ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੰਗ ਹੋਈ।

1870 - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

1886 - ਕੋਲੰਬੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ।

1914 - ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

1915 - ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਨੇ ਵਾਰਸਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।

1930 - ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1935 - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

1947 - ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

1954 - ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਹਾਫਿਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਈ।

1956 - ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਰਿਐਕਟਰ, ਅਪਸਰਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

1967 - ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1967 - ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨੇਵਾਡਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।

1997 – ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਤਮੀ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।

1999 - ਚੀਨ ਨੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

2001 - ਰੂਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।

2004 - ਨਾਸਾ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਚਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅਲਟਿਕਸ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੇਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।

2007 - ਫੀਨਿਕਸ ਮਾਰਸ ਲੈਂਡਰ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ, ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

2008 - ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਸਸੀਆਈ) ਨੂੰ ਨਵਰਤਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।

ਜਨਮ :

1522 ਈ. - ਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ - ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਪਿਤਾ।

1730 - ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਭਾਊ - ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਰਾਠਾ ਯੋਧਾ।

1845 - ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ - ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।

1906 - ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ - ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ।

1924 - ਇੰਦੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਂਡੇ - ਲੇਖਕ।

1929 - ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ - ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ।

1931 - ਨਰੇਨ ਤਮਹਾਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ।

1950 - ਐਨ. ਰੰਗਾਸਵਾਮੀ - ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।

1961 - ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ - ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 44ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ।

1971 - ਮਹਿੰਦਰ ਭੱਟ - ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।

ਦਿਹਾਂਤ : 1875 - ਹੰਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ - ਡੈਨਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ।

1937 - ਕਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੈਸਵਾਲ - ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ।

1981 - ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਮਿਸ਼ਰਾ - ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।

2006 - ਨੰਦਿਨੀ ਸਤਪਥੀ - ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।

2020 - ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ - ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।

2025 - ਸ਼ਿਬੂ ਸੋਰੇਨ - ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। ਉਹ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕੇ :

- ਵਰਲਡ ਬ੍ਰੈਸਟ ਫੀਡਿੰਗ ਡੇਅ (ਹਫ਼ਤਾ)।

ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ