ਕਾਠਮੰਡੂ, 14 ਸਤੰਬਰ (ਹਿੰ.ਸ.)। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ, ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,388 ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 103 ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1,285 ਲਾਸ਼ਾਂ ਜੋ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਵਿਨਾਰਾਇਣ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ 1,334 ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਡੀਐਨਏ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੀਐਨਏ ਮੈਚਿੰਗ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ 1,779 ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੀਐਨਏ ਮੈਚ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਲੰਬੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ ਜੋ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 400 ਲਾਸ਼ਾਂ ਲਈ ਡੀਐਨਏ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਗਿਆ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾਨ (ਐਨਏਐਸਟੀ) ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਸਮਾਖੁਸ਼ੀ, ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਡੀਐਨਏ ਮਾਹਰ, ਨੀਰਜਨ ਥਾਪਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਲਈ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਗਭਗ 1,200 ਤੋਂ 1,300 ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਐਨਏਐਸਟੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਲਗਭਗ 250 ਲਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 400 ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਨਤੀਜੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਥਾਪਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਵਾਧੂ ਉਪਕਰਣ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੋਰ ਉਪਕਰਣ ਅਜੇ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੀਨ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਉਪਕਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਨਵੇਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨੇਪਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਡੀਐਨਏ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਉਪਕਰਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਸਮਾਚਾਰ / ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ